مالی و بانکداری

تاب‌آوری مالی شرکت‌های پتروشیمی در بورس اوراق بهادار ایران با استفاده از الگوی خود رگرسیون برداری با وقفه توزیعی

نویسندگان

افشین حیدرپور 1
ابوالفضل دارابی زاده 2
مهدی صادقی حسن آبادی 3

1 استادیار موسسه پژوهش و برنامه ریزی اموزش عالی گروه اقتصاد آموزش عالی، تهران،ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد معارف اسلامی و مدیریت مالی دانشگاه امام صادق (ع) و پژوهشگر مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تهران ، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد معارف اسلامی و مدیریت مالی، دانشگاه امام صادق (ع)

https://doi.org/10.22054/fiba.2025.84092.1022
چکیده
تاب‌آوری مالی مفهومی کلیدی در مدیریت بنگاه‌های اقتصادی است که به توانایی شرکت‌ها در مواجهه با نوسانات اقتصادی، ناپایداری‌های بازار، و شوک‌های بیرونی اشاره دارد. این پژوهش با هدف بررسی مؤلفه‌های تأثیرگذار بر تاب‌آوری مالی در صنعت پتروشیمی ایران، به تحلیل جامع شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی 1395 تا 1402 پرداخته است. در این مطالعه، با به‌کارگیری روش الگوی خودرگرسیون برداری یا وقفه توزیعی (ARDL) و استفاده از داده‌های آماری دقیق، تلاش شده است تا روابط میان ساختار مالکیت، مدیریت ریسک، فناوری‌های نوآورانه، و تنوع بازار با شاخص‌های تاب‌آوری مالی مورد واکاوی قرار گیرد. نتایج نشان می‌دهد که ساختار مالکیت دولتی و عمومی غیردولتی در صنعت پتروشیمی ایران نقش مهمی در تصمیم‌گیری‌های کلان شرکت‌ها و عملکرد آن‌ها در شرایط بحرانی ایفا می‌کند. این ساختارها، به‌ویژه در شرایط تحریم و نوسانات بازار جهانی، تأثیرات قابل‌توجهی بر کارایی و ثبات مالی شرکت‌ها دارند. یافته‌ها نشان می‌دهد که عواملی همچون قیمت بالاتر نفت اوپک، شاخص مثبت کیوتوبین، اندازه شرکت، جریان نقدی قوی و بازده بالای دارایی‌ها تأثیر مثبت معناداری بر تاب‌آوری مالی دارند. در مقابل، تغییرات منفی شاخص کیو توبین و اهرم مالی تأثیر منفی داشته‌اند،هرچند اهرم مالی از نظر آماری معنادار نبوده است. شرکت‌های خصوصی به دلیل انعطاف بیشتر در واکنش به تغییرات بازار، عملکرد بهتری در افزایش سودآوری سهامداران دارند،در حالی که شرکت‌های دولتی به علت وابستگی به سیاست‌های دولتی با چالش‌های کارایی مواجه‌اند. این پژوهش با تمرکز بر صنعت پتروشیمی ایران، راهکارهایی برای ارتقای تاب‌آوری مالی ارائه داده و در بهبود سیاست‌گذاری‌های اقتصادی نقش‌آفرین است.

کلیدواژه‌ها

تاب‌آوری مالی
صنعت پتروشیمی
ساختار مالکیت
تنوع بازار
الگوی ARDL

عنوان مقاله English

Financial Resilience Analysis of Petrochemical Companies Listed on the Tehran Stock Exchange Using the ARDL Model

نویسندگان English

Afshin Heidarpour 1
Abolfazl Darabizadeh 2
Mahdi Sadeghi Hasanabadi 3
1 Assistant Professor, Institute for Higher Education Research and Planning, Department of Higher Education Economics, Tehran, Iran
2 Master's Student in Islamic Studies and Financial Management, Imam Sadiq University, and Researcher at the Islamic Parliament Research Center Of The Islamic Republic Of IRAN
3 Master's Student in Islamic Studies and Financial Management, Imam Sadiq University
چکیده English

Financial resilience is a key factor in corporate management, reflecting a company’s ability to navigate economic fluctuations, market instability, and external shocks. This study explores the main drivers of financial resilience in Iran’s petrochemical industry by analyzing companies listed on the Tehran Stock Exchange from 2016 to 2023. Using the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) model and detailed statistical data, the research examines how ownership structure, risk management, innovation, and market diversification influence financial resilience. The findings show that state-owned and publicly held companies play a major role in strategic decision-making and crisis management. Their financial stability and efficiency are particularly affected by sanctions and global market fluctuations.
Results indicate that higher OPEC oil prices, a strong Tobin’s Q index, larger firm size, strong cash flow, and higher return on assets positively contribute to financial resilience. On the other hand, a declining Tobin’s Q index and financial leverage have negative effects, though the impact of financial leverage was not statistically significant. Moreover, market diversification and effective cost management are key factors in strengthening financial resilience.
The study also highlights differences between private and state-owned firms. Private companies, with their greater flexibility, adapt more efficiently to market changes and generate higher shareholder returns. In contrast, state-owned enterprises, being heavily influenced by government policies, face challenges in maintaining efficiency.
Focusing on Iran’s petrochemical sector—the second-largest producer in the Middle East—this research offers valuable insights to enhance financial resilience and support better economic policymaking.

کلیدواژه‌ها English

Financial Resilience
Petrochemical Industry
Ownership Structure
Market Diversification
ARDL Model
  1. امیری، میثم., محقق نیا، محمدجواد؛ و بالاوندی، علی. (1397). ارزیابی تاب‌آوری سیستم بانکی ایران و عوامل مؤثر بر آن. 25(16), 255– https://www.sid.ir/paper/401397/fa
  2. امیری، میثم، محقق نیا، محمدجواد، و بالاوندی، علی. (1397). ارزیابی تاب آوری سیستم بانکی ایران و عوامل موثر بر آن. اقتصاد پولی، مالی (دانش و توسعه)، 25 (دوره جدید)(16 )، 255-276. SID. https://sid.ir/paper/401397/fa
  3. ایوانی، فرزاد., خیراللهی، فرشید., عبدی، حدیث؛ و کاسپور، سعیده. (1400). بررسی نقش ساختار مالکیت بر رابطۀ بین بیش‌اطمینانی مدیران و مخار تحقیق و توسعه با ‏لحاظ شرایط محدودیت مالی. مدیریت دارایی و تأمین مالی، 9(4). https://doi.org/10.22108/amf.2022.129976.1689
  4. جامعی، رضا؛ و نجفی، قاسم. (1398). بررسی رابطه بین ساختار مالکیت و عملکرد مالی با تأکید بر مخارج تحقیق و توسعه در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران. پژوهش حسابداری، (9)1 https://doi.org/10.22051/ijar.2018.19050.1370
  5. خدادادی، داوود؛ و ارمکان، احمد. (1399). رابطه ساختار مالکیت شرکت و محدودیت در تأمین مالی در شرکت‌های پذیرفته‌شده بورس اوراق بهادار تهران. نشریه علمی رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری، (4)14, https://majournal.ir/index.php/ma/article/view/529
  6. دارابی، رؤیا؛ و برزگر، سعید. (1397). تأثیر اجتناب از مالیات بر رابطه بین مالکیت دولتی و محدودیت مالی شرکت‌ها. حسابداری دولتی، 5(1), 55– https://doi.org/10.30473/gaa.2019.38542.1179
  7. دارابی، رؤیا., ورکش، زهرا؛ و درخشان، جواد. (1400). تأثیر مالکیت دولتی بر رابطه بین سرمایه گذاری و جریان وجوه نقد شرکت. چشم انداز حسابداری و مدیریت، 4(44), 13– https://www.jamv.ir/article_135485.html
  8. شیخی، زهرا., & حسن زاده دیوا، مصطفی. (1399). بررسی رابطه مالکیت دولتی، محدودیت در تأمین مالی، گزارشگری مالی متقلبانه و عملکرد شرکتها. چشم انداز حسابداری و مدیریت، 3(29), 71–86 https://www.jamv.ir/article_118366.html
  9. Abdelkawy, N. A., & Shammre, A. S. A. (2024). Fiscal Policy and Economic Resilience: The Impact of Government Consumption Alongside Oil and Non-Oil Revenues on Saudi Arabia’s GDP during Crises (1969–2022). Sustainability, 16(14), 1–31.
  10. Ali, M. R., Mahmud, M. S., & Lima, R. P. (2016). Analyzing Tobin’s Q Ratio of Banking Industry of Bangladesh: A Comprehensive Guideline for Investors. Asian Business Review, 6(2), 85–90.
  11. Almeida, H., Campello, M., & Weisbach, M. S. (2004). The Cash Flow Sensitivity of Cash. The Journal of Finance, 59(4), 1777–1804.
  12. Baumol, W. J. (1959). Business Behavior, Value and Growth (1st edition). Macmillan.
  13. Boubakri, N., Cosset, -C., & Guedhami, O. (2009). From state to private ownership: Issues from strategic industries. Journal of Banking & Finance, 33(2), 367–379.
  14. Braginsky, O. B. (2024). Development of the Russian petrochemical industry in the context of tightening economic sanctions. Economics of Contemporary Russia, 3.
  15. Fen, Y., & P’ng, Y. (2019). Tobin’s Q and its Determinants: A study on Huawei Technologies Co., Ltd. MPRA Paper, Article
  16. Grosu, V., Tiron-Tudor, A., Socoliuc, M., Ciubotariu, -S., Hlaciuc, E., Macovei, A.-G., Tulvinschi, M., Mihalciuc, C.-C., & Melega, A. (2023). Financial sustainability of oil and gas companies-Basis for building resilience strategies. Frontiers in Environmental Science, 11.https://doi.org/10.3389/fenvs.2023.1205522
  17. Hajiyev, N., Abdullayeva, S., & Abdullayeva, E. (2024). Financial stability strategies for oil companies amidst high volatility in the global oil products market. Energy Strategy Reviews, 53, 101377.https://doi.org/10.1016/j.esr.2024.101377
  18. Jia, M., Lu, G., Yan, Y., & Nazir, S. (2024). Resilience through mineral resource development, oil, and natural resource efficiency: Strengthening economies. Resources Policy, 91(C).
  19. Kakde, H. S., Lad, D. K., & Kalani, P. R. (2024). Fostering Financial Resilience: A Pathway Through Financial Wellness. Educational Administration: Theory and Practice, 30(5), Articlehttps://doi.org/10.53555/kuey.v30i5.3854
  20. Namvar, H., & Bamdad, S. (2021). Performance evaluation of process industries resilience: Risk-based with a network approach. Journal of Loss Prevention in the Process Industries, 71, https://doi.org/10.1016/j.jlp.2021.104474
  21. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326.
  22. Rudenk, T. (2022). FINANCIAL RESILIENCE OF AN ENTERPRISE IN AN ECONOMIC SECURITY SYSTEM. CASE STUDY OF A UKRAINIAN MUNICIPAL ENTERPRISE. Scientific Collection «InterConf+», 18(95).https://doi.org/10.51582/interconf.19-20.01.2022.001
  23. Saavedra García, M. L., Vargas Vega, T. de J., & Sanchez Limón, M. L. (2024). La Sustentabilidad Empresarial, los informes de sustentabilidad, los índices sustentables y el desempeño financiero. LÚMINA, 25(1), 2.
  24. Sharma, V., Tata, R. R., Vijayaraghavan, T. a. S., & Raj, A. (2024). Strengthening organizational resilience: Role of sustainable supply chain, digitalization and business model adaptation. Journal of Business & Industrial Marketing, 39.https://doi.org/10.1108/jbim-06-2023-0332
  25. Shin, Y., Yu, B., & Greenwood-Nimmo, M. (2014). Modelling Asymmetric Cointegration and Dynamic Multipliers in a Nonlinear ARDL Framework. In R. C. Sickles & W. C. Horrace (Eds.), Festschrift in Honor of Peter Schmidt: Econometric Methods and Applications(pp. 281–314). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4899-8008-3_9
  26. Shkuropadska, D. (2020). Macroeconomic Tools for Ensuring Resilience of the Financial Corporations Sector (SSRN Scholarly Paper No. 3748695). Social Science Research Network.Direct link
  27. Singh, S., Naeem, T., Darwish, T. K., & Batsakis, G. (2018). Corporate Governance and Tobin’s Q as a Measure of Organizational Performance. British Journal of Management, 29(1), Article 1.
  28. Thomsen, S., & Pedersen, T. (2000). Ownership Structure and Economic Performance in the Largest European Companies. Strategic Management Journal, 21(6), 689–705.https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-0266(200006)21:6<689::AID-SMJ115>3.0.CO;2-Y
  29. Zhang, J., Cai, L., & Gao, Y. (2024). Shareholder heterogeneity, financing constraints, and organizational resilience: Mixed-ownership reform in Chinese private enterprises. Heliyon, 10(16), e36380.https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e36380
  30. Орел, А. М., Шило, В. В., & Кравченко, С. Ю. (2024). ФІНАНСОВА СТІЙКІСТЬ МАРКЕТИНГОВОЇ ДІЯЛЬНОСТІ ПІДПРИЄМСТВ В УМОВАХ КРИЗИ. Інвестиції: практика та досвід, 19, Articlehttps://doi.org/10.32702/2306-6814.2024.19.80
  31. Тарасюк, М., Кулініч, Т., & Микуланинець, С. (2024). MANAGEMENT OF ECONOMIC STABILITY IN CONDITIONS OF GLOBALIZATION. Економіка та суспільство, 65.https://doi.org/10.32782/2524-0072/2024-65-131

صفحه اصلی

اعضای هیات تحریریه

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما